Hesperian Health Guides

យេនឌ័រ អំណាច និងសុខភាព

បុគ្គលិកលក្ខណៈពីបុរាណមួយនៃភាពជាបុរស គឺការមានអំណាច ហើយជាទូទៅនៅក្នុងសហគមន៍មួយ តំណែងដែលមានអំណាចធំបំផុតត្រូវបានកាន់កាប់ដោយបុរស។ ឧទាហរណ៍ អ្នកដឹកនាំសហគមន៍ និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ភាគច្រើនជាបុរស។ ជាញឹកញាប់បុរសធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយមិនប្រឹក្សាជាមួយស្ត្រីទេ ឬសម្រេចចិត្តដោយមិនគិតពីផលប៉ះពាល់លើស្ត្រីឡើយ។ នៅក្នុងគ្រួសារមួយ ជាធម្មតាគេរំពឹងថាបុរសគឺជាអ្នកដឹកនាំគ្រួសារ និងជាអ្នកសម្រេចពីវិធីរកប្រាក់និងការចំណាយប្រាក់។ ក្នុងជីវិតប្តីប្រពន្ធ ជាញឹកញាប់បុរសច្រើនតែជាអ្នកសម្រេចថាតើការរួមភេទ ឬការប្រើប្រាស់ផែនការគ្រួសារ គួរធ្វើឡើងនៅពេលណានិងបែបណា។ វិសមភាពអំណាចទាំងនេះ គឺជាឫសគល់នៃបញ្ហាសុខភាពជាច្រើនដែលកើតឡើងញឹកញាប់ចំពោះស្ត្រី។

មនុស្សស្ទើរតែគ្រប់ៗគ្នាសុទ្ធតែមានអំណាចខ្លះ។ បញ្ហាគឺថាតើអំណាចនោះត្រូវបានបែងចែកនិងប្រើប្រាស់យ៉ាងដូចម្តេច។ ការពិភាក្សាអំពីប្រភេទផ្សេងៗនៃអំណាច អាចជួយឲ្យមនុស្សស្វែងយល់ថាតើគេអាចប្រើប្រាស់អំណាចក្នុងវិធីល្អឬវិធីគ្រោះថ្នាក់ដូចម្តេចខ្លះ។

អំណាចលើអ្វីមួយ” គឺជាប្រភេទអំណាចដែលមានគ្រោះថ្នាក់បំផុត។ ជាទូទៅអំណាចប្រភេទនេះមានដូចជាការគំរាមកំហែង ការចាត់ចែងព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយ ការប្រើហិង្សាឬទណ្ឌកម្មដើម្បីបង្ខំមនុស្សម្នាក់ឬមួយក្រុមឲ្យធ្វើអ្វីមួយដែលពួកគេមិនពេញចិត្ត។

a man speaking to a group of women in a factory.
ចូលធ្វើការវិញ។ ម៉ោងបាយចប់ហើយ!

ជាញឹកញាប់ ជនមានអំណាចខ្លាំងប្រើបទបញ្ញត្តិ ទំនៀមទម្លាប់ និងច្បាប់ផ្សេងៗដើម្បីរក្សាអំណាចរបស់ខ្លួន និងដើម្បីគ្រប់គ្រងមនុស្សដទៃ ព្រមទាំងសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។ អ្នកមានអំណាចតិច ដូចជាស្ត្រីជាដើម ជាធម្មតាត្រូវបានផ្តាច់ចេញពីការប្រើប្រាស់បទបញ្ញត្តិ ទំនៀមទម្លាប់ និងច្បាប់ដែលគ្រប់គ្រងជីវិតរបស់ពួកគេ រួមទាំងការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពជាដើម។ ការប្រើអំណាចតាមរបៀបនេះ ជួនកាលហៅថា ការគាបសង្កត់។

ដែលធ្វើឲ្យជនមានអំណាចតិច ទទួលយកថា វិសមភាពគឺជារឿង “ធម្មតា។ នៅពេលដែលរឿងបែបនេះកើតឡើង ពួកគេប្រហែលជាមិនជឿឡើយថាខ្លួននៅមានជម្រើស ឬមានឱកាសធ្វើការផ្លាស់ប្តូរនោះឡើយ ហើយអាចនឹងបញ្ជូនទស្សនៈនេះបន្តទៅឲ្យអ្នកដទៃទៀតផង។

a girl thinking as she watches 2 boys walking to school.
មិនស្មើភាពសោះ។ ពួកគេបានទៅរៀន ឯខ្ញុំត្រូវនៅផ្ទះធ្វើការទៅវិញ។
2 happy girls reading a list of students who have finished school.
អំណាចពីខាងក្នុង” គឺជាលទ្ធភាពសម្តែងចេញនូវអារម្មណ៍និងគំនិតរបស់ខ្លួន។ អំណាចប្រភេទនេះ អនុញ្ញាតឲ្យមនុស្សធ្វើការស្រមើស្រមៃអំពីគោលដៅមួយ និងជឿជាក់ថាពួកគេអាចដើរទៅដល់គោលដៅនោះ។ ក្មេងស្រីនិងស្ត្រីនៅទូទាំងពិភពលោកបានបង្ហាញឲ្យឃើញនូវអំណាចប្រភេទនេះ នៅពេលពួកគេជម្នះបន្តការសិក្សា បើទោះជាមានឧបសគ្គយ៉ាងណាក៏ដោយ, រក្សាក្រុមគ្រួសារឲ្យគង់វង្សក្នុងស្ថានភាពលំបាក, និងរិះរកវិធីការពារសុខភាពរបស់ខ្លួន របស់គ្រួសារ និងសហគមន៍។
អំណាចរួម” គឺអាចទទួលបានតាមរយៈការសាមគ្គីជាមួយអ្នកដទៃទៀតនៅក្នុងសហគមន៍ តាមរយៈការរួបរួមគ្នា និងការសហការគ្នា។ អំណាចរួម ធ្វើឲ្យលទ្ធភាពរបស់មនុស្សកាន់តែរឹងមាំ ហើយអាចធ្វើការងារដើម្បីការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗដែលនាំមកនូវកិត្តិយស ភាពយុត្តិធម៌ និងសុខភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូបក្នុងសហគមន៍ទាំងមូល។ ដើម្បីស្វែងយល់បន្ថែមអំពីប្រភេទផ្សេងៗនៃអំណាច សូមមើលសកម្មភាព “អំណាចខ្លាំង និង អំណាចតិច”)។
Km HAW Ch10 Page 298-1.png

ស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាង ៖ តួនាទីយេនឌ័រ អំណាច និងសុខភាព

សកម្មភាពនៅ៤ទំព័របន្ទាប់ទៀតនេះ អាចជួយឲ្យក្រុមធ្វើការស្វែងយល់ពីការរំពឹងទុកក្នុងយេនឌ័រ វិសមភាពអំណាច និងថាតើបញ្ហាទាំង២នេះប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់ស្ត្រីដូចម្តេចខ្លះ។ សកម្មភាពទាំងនេះអាចត្រូវបានអនុវត្តជាមួយគ្នា ឬដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងតួនាទីយេនឌ័រ អំណាច និងសុខភាព។ អ្នកក៏អាចកែច្នៃសកម្មភាពទាំងនេះដើម្បីពិនិត្យមើលទៅលើបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពរបស់ស្ត្រី ដូចជាការសម្រាលកូនដោយសុវត្ថិភាព បន្ទាប់មកពិភាក្សាថាតើតួនាទីយេនឌ័រ និងអំណាច ប៉ះពាល់ដល់បញ្ហានេះដូចម្តេចខ្លះ។

សកម្មភាពតុល្យភាពនៃបន្ទុក

illustration of the below: a balance with 2 labeled cans, hanging from a tree.
បុរស
ស្ត្រី

សកម្មភាពនេះអាចជួយឲ្យក្រុមស្វែងយល់ថាតើភាពខុសគ្នារវាងអំណាច និងការរំពឹងទុកពីបុរសនិងស្ត្រី ធ្វើឲ្យមានវិសមភាពនៃបន្ទុកដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់ស្ត្រីដូចម្តេចខ្លះ។ អ្នកអាចអនុវត្តសកម្មភាពនេះជាមួយក្រុមដែលមានតែស្ត្រីនិងក្មេងស្រី ឬរួមជាមួយក្រុមបុរសដែលផ្តល់ការគាំទ្រ។

ដើម្បីរៀបចំ ៖ ចងកំប៉ុង២ឲ្យស្មើគ្នានៅលើកំណាត់ឈើមួយ។ កំប៉ុងមួយជាបន្ទុករបស់ស្ត្រី ហើយមួយទៀតរបស់បុរស។ ត្រៀមសណ្តែកឬដុំគ្រួសសម្រាប់ដាក់ក្នុងកំប៉ុង។ ម្យ៉ាងទៀត ត្រៀមក្រដាសមួយចំនួនផងដែរ។

  1. និទានរឿងរបស់វណ្ណា អំពីការមានផ្ទៃពោះគ្មានសុវត្ថិភាព ឬសាច់រឿងរបស់អ៊ីម៉ា អំពីការរួមភេទ និងកូនក្រមុំដែលមិនសប្បាយចិត្ត ដើម្បីជួយឲ្យក្រុមគិតថាតើវិសមភាពយេនឌ័រប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់ស្ត្រីយ៉ាងដូចម្តេច។
  2. ប្រាប់ក្រុមឲ្យពិចារណានូវសាច់រឿងនេះ ព្រមទាំងពីជីវិតនិងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។ ប្រាប់ពួកគេឲ្យពិចារណាពីឧទាហរណ៍ដែលការរំពឹងទុកក្នុងយេនឌ័រ អាចរារាំងស្ត្រីឬបុរសមិនឲ្យប្រព្រឹត្តិឥរិយាបទដែលការពារសុខភាពរបស់ស្ត្រីបាន។ ការរារាំងទាំងនេះ អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបន្ទុកដែលកំណត់ដោយការរំពឹងទុកក្នុងយេនឌ័រ។
  3. ប្រាប់ពួកគេឲ្យផ្តល់ឧទាហរណ៍អំពី “បន្ទុក”, ពោលគឺ តួនាទីយេនឌ័រ ឬការរំពឹងទុកផ្សេងៗក្នុងយេនឌ័រ ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់ស្ត្រី។ នៅពេលមនុស្សម្នាក់រៀបរាប់ពីបន្ទុកមួយ ចូរប្រាប់គាត់ឲ្យយកសណ្តែកមួយគ្រាប់ទៅដាក់ក្នុងកំប៉ុងរបស់ស្ត្រី ឬរបស់បុរសទៅតាមឧទាហរណ៍។ ចំពោះឧទាហរណ៍ដែលប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់សុខភាពរបស់ស្ត្រី ចូរបន្ថែមគ្រាប់សណ្តែកថែមទៀត។ ប្រសិនបើបន្ទុកនោះរឹតតែមានគ្រោះថ្នាក់ចំពោះក្មេងស្រី ជនចំណាកស្រុក ឬក្រុមជនជាតិភាគតិច ចូរបន្ថែមគ្រាប់សណ្តែកផងដែរ។ សរសេរបន្ទុកនោះនៅលើក្រដាស រួចបិតលើជញ្ជាំង ដោយបែងចែកម្ខាងសម្រាប់បុរស និងម្ខាងសម្រាប់ស្ត្រី។ គួរកត់សម្គាល់ថា បន្ទុករបស់ស្ត្រីភាគច្រើនគឺបណ្តាលមកពីមិនមានអំណាច ឬមិនអាចប្រើប្រាស់ប្រាក់និងធនធាន។
  4. uneven distribution of men's and women's burdens.
    បុរស
    មានដៃគូរួមភេទច្រើនដើម្បីបង្ហាញភាពជាបុរស
    ផឹកស្រាដើម្បីបំបាត់ទុក្ខសោក
    ប្រើហិង្សាច្រើនជាងដើម្បីគ្រប់គ្រង
    មិនអាចសុំឲ្យគេជួយ
    ស្ត្រី
    មិនសូវបានរៀនសូត្រ
    ហូបអាហារតិចជាង
    គ្មានប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួន
    មិនសូវមានអំណាចក្នុងការសម្រេចចិត្ត
    មិនអាចចាកចេញពីផ្ទះ
    ធ្វើការច្រើនម៉ោងជាង
  5. ប្រាប់ក្រុមឲ្យក្រឡេកទៅមើលអម្រែក ហើយសួរថាតើកំប៉ុងមួយណាមានបន្ទុកច្រើនជាង។ ពន្យល់ថា តាមរយៈការពិភាក្សាពីវិសមភាពទាំងនេះ គឺយើងមិនមែនព្យាយាមបន្ទោសទៅលើបុរសទេ ប៉ុន្តែយើងចង់ស្វែងយល់ឲ្យស៊ីជម្រៅពីរបៀបដែលការរំពឹងទុកក្នុងយេនឌ័រ អាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពទាំងបុរសនិងស្ត្រី។ នៅពេលមិនមានបន្ទុកនៃយេនឌ័រមកលើមនុស្សទេ នោះគ្រប់គ្នានឹងមានជីវិតនិងសុខភាពល្អប្រសើរ។ អ្នកអាចបញ្ចប់សកម្មភាពនេះដោយធ្វើការឆ្លុះបញ្ចាំងមួយអំពីរបៀបធ្វើឲ្យបន្ទុករវាងបុរសនិងស្ត្រីកាន់តែមានតុល្យភាពនឹងគ្នា។ ល្បែងកម្សាន្តដូមីណូ នៅទំព័របន្ទាប់ គឺជាមធ្យោបាយមួយដ៏ល្អដើម្បីបន្តស្វែងយល់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងតួនាទីយេនឌ័រ ឋានៈស្ត្រី និងសុខភាពស្ត្រី។


ល្បែងកម្សាន្តដូមីណូ ដើម្បីស្វែងយល់ពីវិសមភាពយេនឌ័រ និងសុខភាពរបស់ស្ត្រី

សកម្មភាព “តុល្យភាពនៃបន្ទុក” ជួយក្រុមឲ្យពិនិត្យមើលនូវមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យស្ត្រីមិនទទួលបានអំណាចនិងការថែទាំសុខភាព យ៉ាងស្មើភាពដូចបុរស ដូចជាទទួលបានការរៀនសូត្រតិច និងធ្វើការងារផ្ទះច្រើនជាដើម។ នៅក្នុងសកម្មភាពបន្ទាប់ អ្នកអាចមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់នៃបន្ទុកទាំងនេះ មកលើសុខភាពរបស់ស្ត្រី។ សកម្មភាពនេះដំណើរការដូចគ្នានឹងការលេងល្បែងដូមីណូដែរ ខុសគ្នាត្រង់ថានៅលើដូមីណូនេះ មិនមានចំនួនគ្រាប់តូចៗសម្រាប់រាប់ទេ ប៉ុន្តែវាមានផ្នែក “មូលហេតុ” ឬផ្នែក “ផលប៉ះពាល់” ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពស្ត្រីជំនួសវិញ។ “មូលហេតុ” ទាំងនោះបណ្តាលមកពីឋានៈទាបរបស់ស្ត្រី ឬការរំពឹងទុកក្នុងយេនឌ័រ។ “ផលប៉ះពាល់” គឺជាស្ថានភាពដែលនាំឲ្យមានបញ្ហាសុខភាព។ ការងាររបស់ប្រធានក្រុមគឺត្រូវធ្វើឲ្យសកម្មភាពនេះមានភាពរស់រវើកនិងរីករាយដូចការលេងល្បែងដូមីណូដែរ ខណៈដែលព្យាយាមឲ្យពួកគេពិភាក្សាយ៉ាងមាំទាំអំពីរបៀបដែលឋានៈទាបរបស់ស្ត្រី អាចបង្កបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព ឬថែមទាំងស្លាប់ទៀតផង។ គោលបំណងគឺធ្វើឲ្យមានការពិភាក្សា មិនមែនការធ្វើតេស្តទេ។

a woman speaking.
ខ្ញុំបានដឹកនាំក្រុមស្ត្រីមួយក្រុម។ នៅពេលប្រជុំមួយនោះ យើងជជែកអំពីរបៀបដែលស្ត្រីទទួលរងនូវឋានៈទាបនៅក្នុងសហគមន៍។ បន្ទាប់មកខ្ញុំយកគំនិតទាំងឡាយរបស់ស្ត្រី ធ្វើជាផ្នែកមូលហេតុនៅក្នុងល្បែងដូមីណូរបស់ខ្ញុំ។ ក្រោយមកទៀត ស្ត្រីបាននាំប្តីរបស់ពួកគេមកចូលរួមការប្រជុំ រួចយើងក៏លេងល្បែងនេះទាំងអស់គ្នា
សកម្មភាពល្បែងកម្សាន្តដូមីណូ

ដើម្បីធ្វើដូមីណូ ៖

កាត់ក្រដាសរាងជាចតុកោណដោយប្រើក្រដាសពណ៌ឬក្រដាសឡាំងចំនួន ១៥ ទៅ២០សន្លឹក (ទំហំ ២១x៣៥ស.ម)។ សន្លឹកក្រដាសនេះជាដូមីណូរបស់អ្នក។

នៅចុងម្ខាងនៃដូមីណូនីមួយៗ មាន “មូលហេតុ” មួយ។ ប្រសិនបើអ្នកបានអនុវត្តសកម្មភាព “តុល្យភាពនៃបន្ទុក”រួចហើយ នោះអ្នកប្រហែលជាបានធ្វើសន្លឹកក្រដាសអំពី “មូលហេតុ” រួចហើយ។ ចូរយកវាមកបិតពីលើចុងម្ខាងនៃសន្លឹកដូមីណូទាំងនេះ។ បើមិនមានសន្លឹកមូលហេតុគ្រប់គ្រាន់ទេ អ្នកអាចចម្លងវាថែមទៀតដើម្បីបិតឲ្យគ្រប់ទៅលើដូមីណូទាំងអស់។

ចុងម្ខាងទៀតនៃដូមីណូនីមួយៗគួរសរសេរនូវ “បញ្ហាសុខភាព” ឬផលប៉ះពាល់ទៅលើស្ត្រី ដែលអ្នកអាចសរសេរទុកជាមុន ឬធ្វើក្នុងជំហានទី១នៃសកម្មភាព។ ប្រើហ្វឺតឬក្រដាសពណ៌ផ្សេង ពេលសរសេរពីបញ្ហាសុខភាពនៅចុងម្ខាងទៀតនៃដូមីណូ។

អ្នកអាចចម្លងមូលហេតុ និងផលប៉ះពាល់ឡើងវិញបាន។ ចូរចាំថា អ្នកមិនចាំបាច់ឲ្យផលប៉ះពាល់ ត្រូវគ្នាជាមួយនឹងមូលហេតុនៅគ្រប់ដូមីណូនីមួយៗទេ។ ចូរច្របល់មូលហេតុនិងផលប៉ះពាល់ទាំងនោះចូលគ្នា!

dominoes with causes and effects including "less schooling for girls," "men control money," "poor self-esteem," and "unsafe abortions."
    illustration of the below: the dominoes game.
  1. ធ្វើការណែនាំអំពីសកម្មភាព ៖ ប្រាប់ក្រុមឲ្យគិតយ៉ាងឆាប់រហ័សអំពីបញ្ហាសុខភាពដែលស្ត្រីប្រឈម។ ក្នុងពេលដែលពួកគេរៀបរាប់ពីបញ្ហាសុខភាពផ្សេងៗដែលប៉ះពាល់ដល់ស្ត្រី ចូរសរសេរវាលើក្រដាសដែលអាចយកទៅបិតពីលើដូមីណូបាន។ បិតបញ្ហាសុខភាពទាំងនោះនៅលើដូមីណូ ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈលេងល្បែងកម្សាន្ត។
  2. បែងចែកពួកគេជាក្រុមៗដែលមានគ្នា ៤ឬ៥នាក់។ ចែកសន្លឹកដូមីណូដល់ក្រុមនីមួយៗចំនួនស្មើៗគ្នា។ ដកមួយសន្លឹកចេញដើម្បីចាប់ផ្តើម រួចដាក់វាទៅលើកម្រាល ឬបិតនៅលើជញ្ជាំង។
  3. ក្រុមនីមួយៗប្តូរវេនគ្នាដើរ។ បន្ទាប់ពីក្រុមទី១ដើររួច ក្រុមបន្ទាប់ត្រូវមើលលើដូមីណូរបស់ខ្លួនថាតើមាន “មូលហេតុ” ឬ “បញ្ហាសុខភាព” ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងដូមីណូដែលកំពុងដាក់នៅលើដីនោះឬទេ។ ចូរចាំថាបញ្ហាសុខភាពមួយ អាចមានមូលហេតុច្រើន ហើយបញ្ហាសុខភាពខ្លះអាចពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសុខភាពដទៃទៀត។
    teams of men and women playing the dominoes game; 1 woman speaks.
    ចូរយើងពិចារណាលើចំណុចនេះ! “កង្វះអំណាចដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្ត” គឺជាមូលហេតុមួយដែលត្រូវគ្នានឹងផលប៉ះពាល់អស់ទាំងនេះ។

    ក្រុមទី១ដាក់សន្លឹកដូមីណូដែលបានជ្រើសរើស។ ពួកគេត្រូវពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងដែលខ្លួនយល់ឃើញ។ បើគ្រប់គ្នាយល់ស្រប គាត់អាចដាក់ដូមីណូនៅទីនោះបាន។ បើមានខ្លះមិនយល់ស្រប ចូរឲ្យពួកគេជជែកគ្នា, ហើយបើនៅតែខ្វែងគំនិតគ្នាទៀត ក្រុមនោះត្រូវបាត់បង់វេនរបស់ខ្លួន។

    ប្រសិនបើក្រុមមួយមិនមានដូមីណូដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយមូលហេតុនិងផលប៉ះពាល់ណាមួយទេ នោះពួកគេបាត់បង់វេនរបស់ខ្លួនដែរ។

    ក្រុមដែលបានប្រើសន្លឹកដូមីណូអស់មុនគេ គឺជាអ្នកឈ្នះ។

  4. ដើម្បីបញ្ចប់សកម្មភាពនេះ ចូរប្រាប់ក្រុមឲ្យពិភាក្សាថាតើតួនាទីយេនឌ័រនិងកង្វះអំណាចរបស់ស្ត្រី ជាប់ពាក់ព័ន្ធដូចម្តេចខ្លះជាមួយនឹងបញ្ហាសុខភាពដែលស្ត្រីប្រឈម


a woman speaking.
អ្នកអាចប្រើវិធី “មែកធាងនៃបញ្ហា” ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលតួនាទីយេនឌ័រធ្វើឲ្យស្ត្រីមានបញ្ហាសុខភាពជាច្រើន។ ខ្ញុំបានកែច្នៃចេញពីជំពូកទី៧៖ ការពារសុខភាពរបស់ស្ត្រីដោយប្រើផែនការគ្រួសារ


ទំព័រ​នេះ​ត្រូវ​បាន​​ធ្វើ​​បច្ចុប្បន្នភាព៖ ២៧ មិថុនា ២០១៨